AIRA – hypothesen: van één verhaal naar concurrerende verklaringen
AIRA-training · Den Haag · woensdag 14 oktober 2026 · 10:45–12:00
De hypothesen die je nooit opschrijft, kun je ook nooit toetsen.
Vier toetsen per hypothese, twee voor de hele set, één voor deze week.
Stelling
Eén zin die onwaar kan blijken
Toetsbaar
Haalbaar bewijs kan haar weerleggen
Observatie‑
gebaseerd
Steunt op wat we zien, niet op geraden bedoelingen
Predictief
Zegt wat we hierna zien als ze klopt
Voor de set als geheel
Onderscheidend: elke hypothese voorspelt iets wat de andere niet voorspellen
Misleiding: minstens één gaat ervan uit dat de tegenstander vormt wat jij ziet
Voor ons: zichtbaar in het corpus
Categorie: welke taxonomiecategorie zou oplichten?
Bron: welk brontype zou het dragen?
Tijd: welke verandering in de tijd zou het tonen?
Niet bruikbaar
“Rusland stuurt een boodschap aan de NAVO.”
Waar van bijna alles, voorspelt niets, en geen document kan het weerleggen.
Bruikbaar: “binnenlandse afleiding”
Het nucleaire taalgebruik van Moskou richt zich vooral op Russen, om woede over regionale bezuinigingen af te leiden. Zo ja, dan is dreigtaal het dichtst in binnenlandse kanalen, staat ze naast begrotingsnieuws en keert ze terug als nieuwe grieven oplaaien.
Categorie: Geadresseerde = Russisch binnenland · Bron: staatstelevisie en staats-Telegram meer dan het Russische BuZa · Tijd: Poetins opmerking op Dag 8 viel tijdens een begrotingsoverleg met gouverneurs (NS‑0242)
Een fictieve Arctische crisis: echte staten, verzonnen feiten en documenten.
Dag 1–3 · De aanleiding
Noorwegen en het VK kondigen NAVO-oefening Arctic Bastion aan in Finnmark (Dag 8–18, ongeveer 6.000 militairen) en een bezoek van onderzeeboot HMS Anson aan Tromsø.
Russische ambassade in Oslo: een “onvriendelijke stap vlak bij onze grenzen.”
Zacharova (BuZa): “provocerend”; Rusland neemt “militair-technische maatregelen.” Geen nucleaire woorden.
Dag 4–8 · De woorden escaleren
Medvedev op Telegram: Noorwegen “houdt het eerste uur niet vol”; noemt kernwapens. Eén zin later verwijderd.
Ministerie van Defensie: onaangekondigde gereedheidsinspectie van de Noordelijke Vloot, met oefeningen met “speciale munitie.”
Peskov: “Onze nucleaire doctrine is openbaar. Lees haar.” Geen commentaar op Medvedev.
OSINT-beelden: meer voertuigen bij een opslagplaats op Kola. Anderen: routineonderhoud.
Poetin, op een overleg over regionale bezuinigingen: Rusland heeft “middelen die niemand anders heeft.”
Dag 9–12 · Reacties
Milbloggers verdeeld: sommigen juichen, anderen klagen over “alleen woorden terwijl het front stilstaat.”
China roept “alle partijen” op tot terughoudendheid in het Noordpoolgebied.
Noorse premier: de oefening gaat door; Noorwegen “laat zich niet intimideren.”
VS en Rusland bevestigen overleg over strategische stabiliteit in Genève op Dag 20. De vlootinspectie eindigt volgens plan.
Dag 13–14 · Een uitkomst?
Twee Tu-95-bommenwerpers vliegen langs de Noorse kust en worden routinematig onderschept.
VK: bezoek van HMS Anson aan Tromsø “om technische redenen uitgesteld.”
Vijf Russische staatsstemmen op de explicietheidsladder van de casustaxonomie.
De dimensie “nucleaire explicietheid” van de casustaxonomie (L0–L4)
L4 Expliciet
explicit_nuclear_mention
L3 Gecodeerd-operationeel
special_munitions_wording
L2 Zinspelend
allusion_doctrine · capability_allusion
L1 Eufemistisch
military_technical_measures
L0 Geen
geen nucleaire verwijzing
Dag 3Maria Zacharova, woordvoerder BuZa
“Rusland … zal de nodige militair-technische maatregelen nemen om de eigen veiligheid te waarborgen.”
«военно-технические меры» · NS‑0013 · briefing BuZa
Dag 6Dmitri Peskov, Kremlin
“Onze nucleaire doctrine is openbaar. Lees haar.”
«Прочтите её» · NS‑0395 · briefing
Dag 8Vladimir Poetin
“Rusland heeft middelen die niemand anders heeft.”
«средства, каких нет ни у кого» · NS‑0242 · Kremlinverslag
Dag 5Persdienst ministerie van Defensie
“Een aparte fase voorziet in oefeningen in het omgaan met speciale munitie.” Een onaangekondigde gereedheidsinspectie van de Noordelijke Vloot.
«специальные боеприпасы» · NS‑0416 · persbericht Defensie
Dag 4Dmitri Medvedev, Telegram
“Noorwegen zou het eerste uur van een echt conflict niet doorstaan. Ter herinnering: Rusland heeft kernwapens, en dat is geen beeldspraak.”
«у России есть ядерное оружие» · NS‑0722, NS‑0488 · Telegramberichten
15 minuten, in jullie projectgroep, zonder taalmodel.
Formuleer één vraag 2 min
Eén zin over jullie projectthema: Transparent Battlefield, Grey-Zone Warfare of Effective Deterrence.
Minstens vier hypothesen, elk in STOP‑vorm 8 min
Stelling, Toetsbaar, Observatie-gebaseerd, Predictief. Stop niet bij de eerste die past.
Minstens één gaat uit van misleiding 2 min
Wat als de tegenstander ensceneert wat je ziet?
Per hypothese: wat zie je hierna? 3 min
Noem een taxonomiecategorie, een brontype of een verandering in de tijd die het zou tonen.
Noordelijk Signaal als uitgewerkt voorbeeld: vier bewust verschillende denkwijzen.
Promptskelet, zoals gedraaid op de casus (ingekort)
a Planner van de Russische Generale Staf
Eerste idee: “Een Britse jachtonderzeeboot bij Tromsø plus Amerikaanse mariniers bij Petsjenga bedreigen het onderzeebootbastion op Kola.”
b Binnenlands-politiek adviseur van het Kremlin
Eerste idee: “Leid de aandacht af van de olie-inzinking, regionale bezuinigingen, achterstallige lonen en een vastgelopen front.”
c Chinese analist van buitenlands beleid
Eerste idee: “Rusland komt met weinig in handen naar de hervatte gesprekken over strategische stabiliteit, dus fabriceert het een Arctisch agendapunt.”
d Scepticus van de gangbare westerse lezing
Eerste idee: “Er is geen dirigent. Medvedev gaat zijn eigen gang, Defensie volgt een routinekalender, en waarnemers rijgen de stukjes aaneen tot een plan.”
10 min Nu jullie
Voer de prompt uit op het trainingsplatform met je vraag uit Ronde 1.
Bewaar de ruwe lijst van elk perspectief, niet alleen de samengevoegde set.
Markeer elke hypothese die niet op je lijst uit Ronde 1 staat.
Noordelijk Signaal: wat de HCSS-prompt opleverde (Opus 5.5, 80 documenten).
H1 Hefboom voor Genève
Gecontroleerde signalen om Arctische veiligheid en voorwaartse ontplooiingen op de agenda VS–Rusland voor strategische stabiliteit te krijgen.
H2 Wig in Noorwegen
Oslo bilateraal onder druk zetten: het kleinste gastland isoleren zodat het de geallieerde aanwezigheid terugschroeft, en de NAVO-solidariteit zien rafelen.
H3 Bastionverdediging
Echte zorg bij de Generale Staf over geallieerde onderzeebootjacht en mariniers bij het kernonderzeebootbastion op Kola: afschrikking, geen onderhandeling.
H4 Binnenlandse afleiding
Het publiek is Russisch: een dreiging van buiten verdringt de woede over bezuinigingen, lonen, verwarming en een vastgelopen front, en sust de haviken.
H5 Geen campagne
Geen centraal doel: een routinematige militaire kalender plus ongecoördineerde retoriek van instanties. Waarnemers stellen het “signaal” zelf samen.
H6 Geregisseerde ambiguïteit
Misleiding: de incoherentie is gespeeld. Ontkenbare stemmen en zichtbare activiteit verhogen goedkoop het gevoelde nucleaire risico en bootsen H5 na.
H7 Oekraïne herkaderen
Genève herdefiniëren als nucleair risicobeheer tussen grootmachten: Arctische rust ruilen tegen concessies rond Oekraïne, en Kyiv buitenspel zetten.
scherper dan de versie van de ontwerpers
niet op de lijst van de ontwerpers
Noordelijk Signaal: een menselijke lijst en de lijst van het model, naast elkaar.
Mensen: de zeven van de casusontwerpers
(in plaats van jullie lijst uit Ronde 1)
Model: zeven hypothesen
(vier vaste perspectieven)
Hefboom voor Genève
Wig in Noorwegen
Bastionverdediging
Binnenlandse afleiding
Geen campagne
Misleiding
(helft van nr. 6)
Opmaat naar escalatie
(andere helft van nr. 6)
Signaal aan China
Oekraïne herkaderen (H7)
Gespeelde incoherentie
(de draai van H6)
Wat doe je met elk?
Beide: begin hier; overeenstemming is geen bewijs.
Alleen jullie: houden; zoek het ontbrekende perspectief.
Alleen het model: twee documenten voor, één tegen, voordat het op je lijst komt.
Noordelijk Signaal: drie toetsen, en wat twee hypothesen voorspellen.
1Falsifieerbaar?
Kan een document haar weerleggen?
2Onderscheidend?
Zou het bewijs anders zijn als een andere hypothese klopte?
3Zichtbaar in het corpus?
Welke categorie, welke bron, welk tijdpatroon?
H1 Hefboom voor Genève voorspelt: nucleaire taal neemt toe zodra gesprekken worden geopperd, en neemt af zodra het Noordpoolgebied op de agenda van Genève staat
Tel per dag: Nucleaire explicietheid L1–L4
met geadresseerde VS-wapenbeheersingsspoor
H4 Binnenlandse afleiding voorspelt: nucleaire taal zit in binnenlandse kanalen, naast het verhaal over de begroting
Tel: Nucleaire explicietheid
× geadresseerde Russisch binnenland
× context binnenlandse economie, per brontype
Selectiekaart: per hypothese
Klopt ze, dan zien we …
Taxonomiecategorie …
Brontypen …
Tijdpatroon …
Noordelijk Signaal: drie hypothesen, vier casusdocumenten.
Document (Nederlandse vertaling)
H1 Hefboom
voor Genève
H3 Bastionverdediging
H5 Geen
campagne
NS-0013 · Dag 3 · Buitenlandse Zaken (Zacharova)
“Je kunt niet over risicovermindering praten en tegelijk de troepen van het blok bij onze grenzen samentrekken. Het Noordpoolgebied hoort bij het totale veiligheidsbeeld.”
consistent
consistent
inconsistent
NS-0722 · Dag 4 · Telegramkanaal van Medvedev
“Noorwegen zou het eerste uur van een echt conflict niet overleven. … We laten ons niet afleiden door het circus in Finnmark.”
neutraal
inconsistent
neutraal
NS-0983 · Dag 12 · Zvezda (tv van Defensie)
“De onaangekondigde gereedheidsinspectie van de Noordelijke Vloot is precies volgens schema afgerond.” De Britse onderzeeboot werd op Dag 16 verwacht.
neutraal
inconsistent
consistent
NS-0318 · Dag 14 · Russische expertcolumn (IMEMO)
“Als een staat in meerdere talen spreekt, mag de waarnemer de handigste kiezen, of toegeven dat er geen eenduidige taal is.”
inconsistent
neutraal
consistent
Inconsistent · minste overleeft
1
2
1
Consistent · alleen steun
1
1
2
Op schaal
1.000 documenten × 3 hypothesen = 3.000 markeringen. Een model kan ze zetten; jij kiest de kolommen en controleert een steekproef van zijn markeringen.
Waar jullie twee of drie hypothesen na deze sessie naartoe gaan.
Taxonomie v1
Jullie categorieën, vanochtend gebouwd
Het vocabulaire voor elke voorspelling
Twee of drie hypothesen
Door de drie toetsen gekomen
Elke voorspelling wijst naar een categorie; mist er een, voeg die toe
Annotatie op schaal
Taxonomie v1 wordt de annotatieprompt
Minstens 1.000 fragmenten, één JSON‑record elk
Validatie en patronen
Mensen controleren een steekproef van de labels
Patronen in tijd en bronnen toetsen de voorspellingen
Klaar aan het eind van woensdag
Taxonomie v1
Twee of drie toetsbare hypothesen
Minstens 1.000 geannoteerde fragmenten